Fotobiomodulacja z wykorzystaniem diod LED jest nieinwazyjną metodą, która coraz częściej włączana jest do procedur medycyny estetycznej i trychologii. W zakresie czerwonym i bliskiej podczerwieni światło może modulować aktywność mitochondriów, metabolizm fibroblastów, odpowiedź zapalną i przebudowę macierzy zewnątrzkomórkowej, w dermatologii estetycznej stymuluje poprawę jakości skóry oraz bywa wykorzystywana w okresie rekonwalescencji po procedurach. W trychologii najważniejszym wskazaniem jest łysienie androgenowe. System Celluma wykorzystuje około 640–645 nm w programach czerwonego światła oraz w programie przeznaczonym do włosów; lampa przewidziana jest do użytkowania profesjonalnego oraz domowego (może być stosowana samodzielnie przez pacjentów).
Czerwone światło w medycynie estetycznej
Starzenie się skóry obejmuje stopniowe zmiany macierzy zewnątrzkomórkowej, spadek aktywności fibroblastów, zmniejszenie zawartości i zmianę organizacji kolagenu oraz elastyny, a w fotostarzeniu dodatkowo przewlekłe konsekwencje ekspozycji na promieniowanie UV. Fotobiomodulacja różni się od metod, które wywołują kontrolowane uszkodzenie termiczne lub mechaniczne, jej celem nie jest bowiem ablacja tkanki, lecz modyfikacja funkcji komórkowych.
Fotony czerwieni i bliskiej podczerwieni są absorbowane przez wewnątrzkomórkowe fotoakceptory, wśród których najczęściej wskazywana jest oksydaza cytochromu c. Następnie dochodzi do zmian syntezy ATP, sygnalizacji reaktywnymi formami tlenu, tlenkiem azotu i jonami wapnia. Na dalszych etapach wpływa to na szlaki regulujące proliferację, migrację i różnicowanie komórek oraz odpowiedź zapalną.
Fibroblasty są szczególnie istotnym celem z perspektywy dermatologii estetycznej. Systematyczny przegląd badań in vitro dotyczących PBM w zakresie 600–1070 nm wskazuje na wpływ na proliferację i migrację fibroblastów, metabolizm mitochondrialny, syntezę białek i ekspresję genów związanych z procesami naprawczymi. Mechanizm ten stanowi biologiczne uzasadnienie stosowania światła czerwonego i NIR w terapiach ukierunkowanych na jakość skóry.
Fotoodmładzanie bez kontrolowanego uszkodzenia skóry
Celluma definiuje czerwone światło (640–645 nm) jako program przeznaczony m.in. do terapii drobnych linii, zmarszczek, utraty jędrności i regeneracji skóry poprzez aktywację fibroblastów i zwiększenie syntezy kolagenu i elastyny.
Metaanalizy dotyczące zastosowania LED w dermatologii wykazują co do zasady w większości przypadków korzystne wyniki w zakresie odmładzania skóry, choć ich autorzy zwracają uwagę na różnorodność stosowanych obecnie długości fal i protokołów. Przegląd klinicznych zastosowań PBM także ocenia bazę dowodową światła czerwonego i NIR w odmładzaniu skóry jako rozsądną, należy jednak pamiętać o tym, że wspomniana różnorodność stosowanych w różnych urządzeniach schematów zabiegowych i długości fal świetlnych w praktyce uniemożliwia tożsame traktowanie nawet pozornie podobnych do siebie urządzeń; decydując się na użycie określonego urządzenia, zwłaszcza w gabinecie lekarskim lub kosmetologicznym, koniecznym jest zapoznanie się z jego danymi technicznymi oraz przedstawianymi przez producenta badaniami.
Badania przemawiają za możliwością uzyskania efektu estetycznego. W jednym z dostępnych randomizowanych badań sham-controlled (kontrolowanie procedurą pozorną) z 2025 r. stosowano czerwone światło LED 660 ± 10 nm, porównując dwie częstotliwości zabiegów. Badanie dowiodło w tym przypadku, że efekt PBM zależy nie tylko od długości fali, lecz również od liczby ekspozycji i odstępów między nimi.
LED jako element rekonwalescencji po procedurach estetycznych
Biologiczna odpowiedź na światło czerwone i NIR obejmuje szlaki mające znaczenie dla angiogenezy, homeostazy immunologicznej, gojenia i organizacji macierzy zewnątrzkomórkowej. Właśnie te mechanizmy wskazywane są w literaturze jako główne obszary działania PBM.
(film dr Radziejewska)
Dlatego ważnym zastosowaniem PBM jest okres pozabiegowy. Celluma, co potwierdzają liczne informacje od polskich lekarzy medycyny estetycznej, jest często stosowana po procedurach w celu zmniejszania obrzęku i stanu zapalnego, oraz wspierania regeneracji. Wśród przykładów zabiegów do których lekarze dołączają emisję na światło wymieniane są najczęściej: mezoterapia, peelingi i lasery ablacyjne oraz nieablacyjne.
Trądzik na styku dermatologii i medycyny estetycznej
Niebieskie światło LED jest również obecne w praktyce estetycznej, przede wszystkim u pacjentów z aktywnymi zmianami trądzikowymi. W przeciwieństwie do PBM światłem czerwonym, jego zasadniczy mechanizm związany jest z fotoaktywacją porfiryn C. acnes i powstawaniem reaktywnych form tlenu.
Interesujące jest również występujące w systemach Celluma połączenie światła niebieskiego i czerwonego, które pozwala równocześnie oddziaływać na czynnik bakteryjny i odpowiedź zapalną. W medycynie estetycznej ma to dodatkowe znaczenie praktyczne: aktywny trądzik i ślady pozapalne mogą współistnieć z potrzebą wykonywania procedur poprawiających strukturę skóry. Światło LED może tu stanowić etap przygotowawczy lub terapię uzupełniającą.
Trychologia: najbardziej przekonujące dane dotyczą łysienia androgenowego
Zastosowanie światła czerwonego w trychologii ma obecnie znacznie silniejsze podstawy kliniczne niż wiele innych wskazań PBM. Głównym obszarem jest łysienie androgenowe (AGA). Przykładowo: randomizowane, podwójnie zaślepione badanie z urządzeniem pozorowanym u chorych na AGA oceniało domowy system emitujący 630, 650 i 660 nm. Po 24 tygodniach stwierdzono istotnie większą gęstość włosów i większą średnicę włosa w grupie aktywnego leczenia niż w grupie sham, bez poważnych działań niepożądanych. Metaanaliza 15 badań obejmujących łącznie 795 pacjentów wykazała istotną przewagę fotobiomodulacji nad kontrolą pod względem gęstości włosów, a jednocześnie wykazała, że wyniki zależą m.in. od rodzaju źródła światła.
Co czerwone światło robi z mieszkiem włosowym?
Mechanizm klinicznego efektu jest w tym przypadku nadal przedmiotem badań. Najczęściej zakłada się poprawę metabolizmu komórkowego i wpływ na komórki mieszka włosowego poprzez mechanizmy mitochondrialne, modulację lokalnego stanu zapalnego i mikrośrodowiska mieszka oraz oddziaływanie na cykl włosowy.
Tryb HAIR systemu Celluma jwykorzystuje czerwone światło o długości około 640 nm i działa na skórę głowy poprzez działanie ukierunkowane na wzrost aktywności komórkowej oraz poprawę ukrwienia skóry głowy. Model RESTORE to urządzenie przeznaczone do domowej terapii w przypadku utraty włosów, umożliwiający uformowanie panelu nad skórą głowy.
AGA tak, każde wypadanie włosów — nie
To rozróżnienie ma podstawowe znaczenie w trychologii. Termin „wypadanie włosów” opisuje bowiem objaw, a nie rozpoznanie. Pacjent może mieć AGA, łysienie plackowate, telogenowe wypadanie włosów, łysienie bliznowaciejące lub problem wynikający z choroby ogólnoustrojowej.
Choć przegląd różnych długości fal w leczeniu wypadania włosów wskazuje korzystne wyniki czerwonego i podczerwonego światła w AGA oraz pewne sygnały skuteczności w innych jednostkach, należy pamiętać, że literatura jest zdecydowanie najbardziej spójna właśnie dla łysienia androgenowego.
Z tego powodu kwalifikacja do domowej fotobiomodulacji skóry głowy powinna być poprzedzona rozpoznaniem. Szczególnie ważne jest wykluczenie aktywnego procesu bliznowaciejącego oraz sytuacji, w których utrata włosów jest objawem wymagającym leczenia przyczynowego.
Terapia gabinetowa i domowa powinny się uzupełniać
W trychologii PBM dobrze ilustruje wartość modelu hybrydowego. Lekarz stawia rozpoznanie, dokumentuje wyjściową gęstość i obraz skóry głowy, ustala plan leczenia, a pacjent wykonuje powtarzalne ekspozycje w domu. Po kilku miesiącach możliwa jest obiektywna kontrola odpowiedzi.
Taki model odpowiada charakterowi AGA: choroby przewlekłej, w której efekt wymaga systematycznej terapii i ocenia się go raczej w perspektywie miesięcy niż dni. Badania kliniczne PBM w AGA trwały najczęściej kilkanaście do 24 tygodni lub dłużej.
Analogicznie w medycynie estetycznej: seria wykonana lub zainicjowana w gabinecie może być uzupełniana ekspozycjami domowymi modelem Celluma, który jest przeznaczony do takiego właśnie użytkowania.
Dlaczego parametry urządzenia mają większe znaczenie niż liczba diod?
Jednym z problemów rynku urządzeń LED jest porównywanie ich na podstawie prostych danych marketingowych: liczby diod, maksymalnej mocy czy liczby dostępnych kolorów.
Z punktu widzenia fotobiologii ważniejsze są: energia rzeczywiście dostarczona do tkanki, długość fali, irradiancja, fluencja, czas ekspozycji, powierzchnia zabiegowa i geometria urządzenia. Elastyczna konstrukcja lamp Celluma pozwala utrzymywać panel w niewielkiej i względnie stałej odległości od skóry, co ma ograniczać różnice w dawce wynikające z geometrii naświetlania. Jest to istotne również na skórze głowy, gdzie włosy mogą ograniczać ilość energii docierającej bezpośrednio do skóry. Konstrukcja i sposób ułożenia urządzenia stają się tu więc elementem rzeczywistej dozymetrii.
Wiemy więc, że fotobiomodulacja nie powinna być nigdy przedstawiana jako „światło odmładzające” w oderwaniu od parametrów i wskazania. W medycynie estetycznej jej największą wartością może być połączenie bardzo małej inwazyjności z możliwością wykonywania powtarzalnych ekspozycji oraz potencjałem do wspomagania regeneracji i jakości skóry, w trychologii czerwone światło ma szczególnie mocne uzasadnienie w łysieniu androgenowym.
W odniesieniu do systemów Celluma mówimy przede wszystkim o wykorzystaniu długości fali około 640–645 nm dla efektów regeneracyjnych i przeciwstarzeniowych oraz czerwonego światła w programie HAIR, a np. konstrukcja RESTORE umożliwia stosowanie na skórze głowy także w warunkach domowych.
Partner artykułu: BT MED
