Leczenie endodontyczne jest jedną z najważniejszych metod pozwalających zachować ząb dotknięty nieodwracalnym zapaleniem miazgi, martwicą lub zmianami okołowierzchołkowymi. Współczesna endodoncja nie kończy się jednak w momencie wypełnienia kanałów. U części pacjentów mimo przeprowadzonego leczenia utrzymują się objawy kliniczne lub zmiany w tkankach okołowierzchołkowych. W innych przypadkach problem pojawia się dopiero po kilku latach. Nie oznacza to automatycznie, że ząb należy usunąć.
Rozwój diagnostyki obrazowej, mikroskopii zabiegowej, technik ponownego leczenia kanałowego oraz mikrochirurgii endodontycznej sprawił, że możliwości zachowania zębów po niepowodzeniu pierwotnego leczenia są dziś znacznie większe [1–3]. Co istotne, współczesne badania pokazują, że odpowiednio zakwalifikowane zęby po niepowodzeniu leczenia kanałowego mogą być skutecznie leczone ponownie, a ich długoterminowe utrzymanie w jamie ustnej jest realnym celem terapeutycznym [1,4].
Niepowodzenie leczenia kanałowego nie zawsze oznacza konieczność ekstrakcji
Jednym z podstawowych błędów w ocenie zęba po leczeniu endodontycznym jest utożsamianie obecności zmiany okołowierzchołkowej z koniecznością usunięcia zęba [1–3].
Przyczyna utrzymywania się zapalenia może być różna. Należą do niej między innymi: niewykryty podczas pierwotnego leczenia kanał, niedostateczne oczyszczenie i dezynfekcja systemu kanałowego, nieszczelne wypełnienie kanału, reinfekcja systemu kanałowego, nieszczelność odbudowy koronowej, skomplikowana anatomia kanałów, perforacja korzenia, złamanie lub pęknięcie zęba [2–4].
Dlatego pierwszym krokiem w przypadku utrzymujących się objawów powinno być ponowne ustalenie prawdopodobnej przyczyny, a nie automatyczna kwalifikacja do ekstrakcji [1,2].
Ma to szczególne znaczenie dlatego, że obraz radiologiczny nie zawsze odpowiada bezpośrednio aktualnemu stanowi klinicznemu. Wielkość zmiany okołowierzchołkowej również nie musi sama w sobie przesądzać o rokowaniu [1,5].
Przykład 1
Pacjentka (48 l.) zgłosiła się w celu oceny rokowania zęba 36, leczonego uprzednio endodontycznie i odbudowanego koroną protetyczną. Badanie CBCT wykazało obecność zmiany okołowierzchołkowej przy korzeniu mezjalnym oraz obecność wkładu koronowo-korzeniowego w kanale dystalnym.
Dążąc do zachowania zęba, podjęto decyzję o ponownym leczeniu endodontycznym przez koronę protetyczną. Po wykonaniu dostępu usunięto stary materiał, opracowano i zdezynfekowano kanały, a następnie zastosowano 30-dniowy opatrunek antybakteryjny. Na kolejnej wizycie powtórzono irygację i wypełniono system kanałowy termoplastyczną gutaperką. Ubytek odbudowano kompozytem.
Badanie radiologiczne po 6 miesiącach potwierdziło całkowitą remisję zmiany okołowierzchołkowej i regenerację kości.
Mikroskop i precyzja leczenia
Trudne przypadki endodontyczne często wymagają pracy w warunkach znacznego powiększenia. Dotyczy to szczególnie zębów z nietypową anatomią, kanałami zwapniałymi, odseparowanymi narzędziami czy wcześniejszymi komplikacjami [2,3].
Mikroskop zabiegowy nie jest jednak „magicznym urządzeniem”, które samo gwarantuje sukces. Jego znaczenie polega na zwiększeniu widoczności pola zabiegowego i precyzji wykonywanych procedur. W połączeniu z doświadczeniem operatora, odpowiednią diagnostyką radiologiczną i nowoczesnymi instrumentami pozwala leczyć zęby, które jeszcze niedawno skazane były na ekstrakcję [2,3].
Przykład 2
Pacjent (lat 58) został skierowany na leczenie kanałowe zęba 47. Na zdjęciu RTG widoczny jest drożny kanał mezjalny oraz kanał dystalny, zobliterowany w ⅔ długości. W badaniu podmiotowym i przedmiotowym stwierdzono delikatną ruchomość oraz ból przy nagryzaniu.
Na pierwszej wizycie usunięto opatrunek tymczasowy, a następnie pod mikroskopem odnaleziono, opracowano i zdezynfekowano kanał mezjalny. Ze względu na obliterację kanał dystalny wymagał opracowania ultradźwiękami oraz intensywnego płukania płynami odkażającymi. Kanały wypełniono gutaperką na ciepło, a koronę zęba odbudowano materiałem kompozytowym. Pacjenta poinformowano o rozległości zmian okołowierzchołkowych oraz przewidywanym, długim okresie gojenia.
Podczas wizyty kontrolnej po około 6 miesiącach na zdjęciu RTG uwidoczniono wyraźną przebudowę i gojenie tkanek kostnych otaczających ząb. Pacjent zgłosił całkowite ustąpienie wszelkich dolegliwości.
Zarówno w pierwszym, jak i w drugim przypadku osiągnięto sukces leczniczy w postaci zachowanych zębów. Jednak trzeba pamiętać, że każdy przypadek jest indywidualny i wymaga indywidualnego planu leczenia [1,2].
Zastosowanie oszczędzającego leczenia w połączeniu z nowoczesnymi protokołami endodontycznymi znacząco zwiększa szansę na długoterminowe utrzymanie zęba w jamie ustnej [1,4,5].
Analiza opublikowana w Journal of Oral Science w 2024 roku wykazała skumulowane gojenie tkanek okołowierzchołkowych na poziomie około 78,8%. To ważna informacja dla pacjenta: konieczność leczenia kanałowego nie oznacza, że ząb stracił swoją szansę[6,7].
Bazując na własnej praktyce, obserwuje, że to właśnie połączenie nowoczesnej technologii, dobrej diagnostyki oraz doświadczenia samego lekarza sprawia, że współczesna stomatologia potrafi dać zębom „drugie życie” czy to po nieudanym pierwszym leczeniu kanałowym czy w bardzo trudnym pierwotnym leczeniu endodontycznych. Każdy uratowany ząb to nie tylko moja mała wygrana z procesem chorobowym, ale przede wszystkim najdoskonalsza i najbardziej naturalna inwestycja w zdrowie oraz komfort pacjentów na długie lata.
Piśmiennictwo
- Sabeti M, Chung YJ, Aghamohammadi N, et al. Outcome of Contemporary Nonsurgical Endodontic Retreatment: A Systematic Review of Randomized Controlled Trials and Cohort Studies. J Endod. 2024;50(4):414–433.
- Barańska-Gachowska M. Endodoncja wieku rozwojowego i dojrzałego. Wyd. 3. 2021. Tom 1: rozdz. 5, 7, 8, 9, 12; Tom 2: rozdz. 14, 15, 18, 20–22.
- Grochowina A, Arabska-Przedpełska B, Banaszek K, Kercz TM. Współczesna endodoncja w praktyce. 2012. s. 59–84, 107–126, 151–156, 213–264, 265–297, 309–327, 341–350, 373–384.
- Sabeti MA, Karimpourtalebi N, Shahravan A, Dianat O. Clinical and Radiographic Failure of Nonsurgical Endodontic Treatment and Retreatment Using Single-cone Technique With Calcium Silicate-based Sealers: A Systematic Review and Meta-analysis. J Endod. 2024;50(6):735–746.
- Sabeti JF, et al. CBCT-Assessed Outcomes and Prognostic Factors of Primary Endodontic Treatment and Retreatment: A Systematic Review and Meta-Analysis. J Endod. 2025.
- Alenezi AA, Alyahya SO, Aldakhail NS, Alsalhi HA. Clinical behavior and survival of endodontically treated teeth with or without post placement: a systematic review and meta-analysis. Journal of Oral Science. 2024;66: 207–214.
- Al-Dabbagh RA, Sindi MA, Sanari MA, et al. Effect of a circumferential ferrule on the survival and success of endodontically treated teeth restored with fiber posts: A systematic review and meta-analysis. Journal of Prosthetic Dentistry. 2024;132:1251–1259.
