Histydyna, treonina i tryptofan uczestniczą w procesach istotnych dla gojenia tkanek. U części pacjentów z ranami przewlekłymi, w tym odleżynami, stwierdzano obniżone stężenia tych aminokwasów we krwi. Pilotażowe badanie kompozycji Pellicar-F, która dostarcza je w postaci karnozyny, treoniny i tryptofanu, wykazało zmniejszenie powierzchni odleżyn po sześciu tygodniach przyjmowania. To uzasadnia dalsze badania nad takim wsparciem żywieniowym i, choć nie przesądza jeszcze o jego skuteczności w rutynowej praktyce, pozwala na rekomendowanie pacjentom takiej kompozycji aminokwasów jako wsparcia w leczeniu.
Leczenie odleżyny koncentruje się na ranie, ale jej gojenie zależy od stanu całego organizmu. Niedożywienie, niezamierzona utrata masy ciała i niedostateczne spożycie składników odżywczych należą do czynników, które mogą utrudniać naprawę tkanek. Z tego powodu w badaniach nad leczeniem odleżyn oceniano różne formy wsparcia żywieniowego, najczęściej odżywki dostarczające białko oraz dodatki takie jak arginina, witamina C i cynk.¹˒²
Wyniki tych badań nie dały jednak prostej odpowiedzi, którą interwencję należy stosować u każdego pacjenta. Autorzy publikacji z 2025 r., omawiając przegląd badań z randomizacją, wskazują na niepewność dowodów dotyczących korzyści z interwencji żywieniowych w profilaktyce i leczeniu odleżyn. Jednocześnie u części chorych współistniejąca niewydolność nerek komplikuje decyzję o zwiększeniu podaży białka. Stało się to jedną z przesłanek do zbadania kompozycji dostarczającej wybrane aminokwasy.¹
Od obserwacji stężeń we krwi do pytania o leczenie
Zainteresowanie histydyną, tryptofanem i treoniną wynikało z badań profilu aminokwasowego osób z ranami. W przytaczanym przez dr n. med. Macieja Świątkiewicza i prof. dr hab. n. med. Pawła Grieba z Instytutu Medycyny Doświadczalnej i Klinicznej im. Mossakowskiego PAN badaniu australijskim pacjenci z odleżynami lub innymi ranami przewlekłymi mieli niższe stężenia histydyny i tryptofanu w surowicy, podczas gdy stężenia osiemnastu innych oznaczonych aminokwasów pozostawały niezmienione. Niższe stężenia obserwowano również u części osób bez obniżonego poziomu albumin.¹˒²
W badaniu polskim porównano stężenia 14 aminokwasów u pacjentów z odleżynami i bez odleżyn. W grupie z odleżynami niższe były stężenia czterech z nich; trzy należały do aminokwasów niezbędnych, którymi były: histydyna, tryptofan i treonina. Organizm człowieka ich nie wytwarza, dlatego muszą być dostarczane z pożywieniem.¹˒²
Wynik oznaczenia we krwi wymaga oczywiście ostrożnej interpretacji. Stężenie aminokwasu zależy zarówno od jego podaży, jak i od wykorzystania przez tkanki, obniżenie stężenia może zatem wskazywać na zmianę równowagi metabolicznej, samo w sobie nie dowodzi jednak, że było przyczyną powstania odleżyny. Autorzy obu artykułów zaznaczają więc, że nie rozstrzygnięto do tej pory, czy obserwowane zmiany są przyczyną, czy następstwem procesów towarzyszących przewlekłej ranie i stresowi.¹˒²
Stres i zapotrzebowanie na aminokwasy
Drugą przesłankę stanowią badania doświadczalne. Według omówienia Świątkiewicza i współautorów różne rodzaje stresu mogą zwiększać wykorzystanie histydyny, treoniny i tryptofanu. Badania na zwierzętach łączyły podawanie histydyny lub karnozyny z poprawą gojenia ran skórnych w modelu stresu. W innym doświadczeniu podawanie tryptofanu poprawiało gojenie u myszy poddanych przewlekłemu stresowi. Obserwacje dotyczące treoniny obejmowały przede wszystkim ochronę błony śluzowej i zmiany stężeń cytokin u zwierząt.¹˒²
Autorzy zwracają także uwagę na związek stresu z gojeniem u ludzi. Przywołują obserwację pacjentów przeniesionych do domów opieki: u osób, u których rozwinęły się odleżyny, stwierdzano wyższe stężenia kortyzolu.
Dlaczego badano Pellicar-F?
Pellicar-F łączy trzy składniki: karnozynę jako źródło histydyny, treoninę oraz tryptofan. Jest to suplement (z wcześniejszą rejestracją jako żywność specjalnego przeznaczenia medycznego) w postaci tabletek rozpadających się w jamie ustnej. Zamierzeniem było dostarczenie aminokwasów, których niższe stężenia obserwowano u pacjentów z odleżynami, bez opierania interwencji na dużej ilości białka.¹˒²
Badanie pilotażowe: przebieg i wyniki
Wpływ przyjmowania Pellicar-F oceniono w sześciotygodniowym badaniu pilotażowym prowadzonym w placówkach opieki długoterminowej. Do udziału zaproponowano osoby dorosłe z odleżynami stopnia 1–3, bez oczywistych cech miejscowego zakażenia lub niedokrwienia rany. Szczegółowy opis z 2025 r. podaje ponadto, że pacjenci nie wymagali ogólnoustrojowego leczenia antybiotykiem ani steroidem.¹
Po wyrażeniu zgody uczestnicy decydowali, czy chcą przyjmować raz dziennie badaną kompozycję. Osoby przyjmujące tabletki tworzyły grupę Pellicar-F, pozostałe grupę kontrolną. Wszyscy otrzymywali standardowe posiłki i codzienną pielęgnację ran z miejscowym stosowaniem środków antyseptycznych. Pole powierzchni odleżyn wyznaczano metodą cyfrowej planimetrii na podstawie fotografii wykonanych na początku badania i po sześciu tygodniach.¹
Spośród osób, które rozpoczęły udział, kompletny pomiar obu punktów czasowych uzyskano dla 22: po 11 w każdej grupie. Wyjściowa średnia powierzchnia odleżyn wynosiła 6,53 cm² w grupie kontrolnej i 7,44 cm² w grupie Pellicar-F. Po sześciu tygodniach średnia zmiana powierzchni rany wyniosła odpowiednio +169% i −42%. Autorzy wykazali statystycznie istotną różnicę między grupami (p < 0,05). Przedziały ufności były szerokie: od −45% do +383% w grupie kontrolnej oraz od −70% do −14% w grupie Pellicar-F.¹˒²
Co wynik oznacza dla praktyki?
Przyjmowanie kompozycji aminokwasowej może więc wspierać zmniejszanie powierzchni odleżyn podczas standardowej opieki. Autorzy publikacji z oceną przytoczonego badania określają je jako quasi-eksperymentalne i wskazują potrzebę dalszej oceny, zwracając jednak uwagę na wyraźną różnicę w grupie Pellicar-F i grupie kontrolnej.¹
Piśmiennictwo
- Świątkiewicz M, Lejczak A, Foltyński P, Grieb P. Essential amino acid supplementation for pressure ulcers: pathophysiological rationale and results from a pilot study. Amino Acids. 2025;57:54. doi:10.1007/s00726-025-03489-8.
- Świątkiewicz M, Grieb P. Kompozycja żywnościowa wspomagająca leczenie odleżyn. Lek w Polsce. 2024;34(400):32–36.
Partner Artykułu: NGK PHARMA
