Atrofia urogenitalna, określana obecnie jako zespół moczowo‑płciowy menopauzy (GSM), jest bezpośrednim następstwem przewlekłego niedoboru estrogenów. Kluczowym, lecz często niedostatecznie eksponowanym mechanizmem patofizjologicznym GSM jest zaburzenie syntezy tlenku azotu (NO), prowadzące do upośledzenia mikrokrążenia, neuroregulacji oraz trofiki tkanek pochwy, łechtaczki i cewki moczowej.
Estrogeny odgrywają kluczową rolę w utrzymaniu integralności strukturalnej i czynnościowej dolnego odcinka układu moczowo‑płciowego. Ich niedobór w okresie menopauzy prowadzi do zaniku nabłonka pochwy, zmniejszenia unaczynienia, zaburzeń czucia oraz pogorszenia funkcji seksualnych i mikcyjnych. Zjawiska te są ściśle powiązane z obniżeniem aktywności szlaku tlenku azotu (NO).
Rola tlenku azotu w tkankach urogenitalnych
Tlenek azotu jest kluczowym mediatorem regulującym napięcie naczyń, mikrokrążenie oraz przewodnictwo nerwowe. W obrębie pochwy, łechtaczki i cewki moczowej NO odpowiada za rozkurcz naczyń, przekrwienie tkanek, nawilżenie oraz prawidłową reakcję seksualną. Zmniejszona synteza NO w okresie menopauzy prowadzi do niedokrwienia, suchości, bólu i obniżenia wrażliwości receptorowej.
Mechanizm estrogen → NO → atrofia urogenitalna
Estrogeny aktywują receptory ERα i ERβ obecne w śródbłonku naczyniowym oraz neuronach autonomicznych. Aktywacja ta prowadzi do zwiększenia ekspresji śródbłonkowej syntazy tlenku azotu (eNOS), a w konsekwencji do wzrostu produkcji NO. Poprawa mikrokrążenia i trofiki tkanek przeciwdziała procesom atrofii urogenitalnej i przywraca funkcje barierowe oraz czuciowe.
Znaczenie kliniczne estrogenów w GSM
Estrogeny miejscowe stanowią terapię referencyjną w leczeniu GSM, ponieważ bezpośrednio oddziałują na przyczynę choroby – niedobór estrogenów i wtórne zaburzenie szlaku NO. Poprawiają nawilżenie, elastyczność, ukrwienie oraz funkcję cewki moczowej, redukując objawy dyspareunii, parć naglących i nawrotowych zakażeń dróg moczowych.
Tabela porównawcza metod terapeutycznych w kontekście NO
| Cecha | Estrogeny | DHEA | Ospemifen | PRP | Laser / RF |
| Wpływ na NO | Silny, bezpośredni | Pośredni | Minimalny | Pośredni | Brak |
| Mikrokrążenie | Znaczna poprawa | Umiarkowana | Niewielka | Umiarkowana | Pośrednia |
| Nabłonek pochwy | Odbudowa pełna | Odbudowa częściowa | Poprawa struktury | Brak odbudowy | Pośrednia poprawa |
| Mechanizm działania | Hormonalny (ER→eNOS) | Prohormon lokalny | SERM | Czynniki wzrostu | Efekt termiczny |
| Rola kliniczna | Terapia podstawowa GSM | Alternatywa | Alternatywa | Wspomagająca | Wspomagająca |
Zaburzenie szlaku estrogen–NO stanowi kluczowy mechanizm patogenetyczny atrofii urogenitalnej. Estrogeny, szczególnie stosowane miejscowo, najskuteczniej przywracają prawidłową syntezę NO i mikrokrążenie, co przekłada się na poprawę objawów GSM oraz funkcji seksualnych. Pozostałe metody terapeutyczne powinny być traktowane jako uzupełniające lub alternatywne.
autor tekstu:
dr n. med. Piotr Kolczewski – ginekolog plastyczny. Absolwent Pomorskiej Akademii Medycznej, prezes/wiceprezes (2017-2023) Polskiego Towarzystwa Ginekologii Plastycznej i Rekonstrukcyjnej. Ordynator oddziału Oddziału Ginekologii i Położnictwa 109 szpitala Wojskowego w Szczecinie w latach 2010-2014. W latach 2014-2019 asystent oddziału Ginekologii Operacyjnej i Onkologicznej Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego.
Od ponad 20 lat zajmuje się leczeniem operacyjnym w zakresie szeroko pojętej ginekologii operacyjnej. Od wielu lat prowadzi szkolenia w zakresie uroginekologii i ginekologii plastycznej jak również jest czynnym uczestnikiem międzynarodowych konferencji.
Jest członkiem międzynarodowych towarzystw naukowych tematycznie związanych z operacjami rekonstrukcyjnymi i plastycznymi w ginekologii i uroginekologii ( IUGA, ICS, ESAG,PTGPiR ).
Tłumacz i redaktor naczelny polskiego wydania książki Michaela Goodmana: „Female Cosmetic and Reconstructive Gynecology” („Ginekologia Plastyczna – Chirurgia Narządów Intymnych Kobiety”) PZWL 2018.
Redaktor naukowy i autor podręcznika „Ginekologia Plastyczna – Techniki Małoinwazyjne” PZWL 2018.
Redaktor Naukowy kwartalnika „Ginekologia Plastyczna i Rekonstrukcyjna”
Aktualna aktywność naukowa obejmuje: wpływ Energy Based Devices na ścianę pochwy i skórę sromu, zastosowanie osocza bogatopłytkowego i fibryny bogatopłytkowej u kobiet z Female sexual disfunction.
- 1991 Staż podyplomowy Pomorska Akademia Medyczna ( PAM)
- 1991 Asystent w Zakładzie Patomorfologii PAM
- 1998 Specjalista Ginekologii i Położnictwa Szpital Szczecin Zdroje
- 1998 Nagroda okręgowej Izby Lekarskiej w Szczecinie za egzamin specialicyjny zdany z wyróżnieniem
- 1998 Prywatna praktyka ginekologiczna KOLMED
- 2005 Obrona rozprawy doktorskiej „ Polimorfizmy genetyczne w Nadciśnieniu Ciążowym”
- 2004 Asystent i Zastępca ordynatora w 109 Szpitalu Wojskowym w Szczecinie
- 2010 – 2014 Ordynator Oddziału Ginekologii i Położnictwa w 109 Szpitalu Wojskowym w Szczecinie
- 2012 Prywatna praktyka dedykowana ginekologii plastycznej i rekonstrukcyjnej ESTHEGYN
- 2014 – 2019 Asystent w klinice Ginekologii Operacyjnej i Onkologicznej Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego
- 2014 – 2018 Konsultant w Klinice Chirurgii Plastycznej w Szczecinie Artmedicalcenter
- 2017 Wiceprezes Polskiego Towarzystwa Ginekologii Plastycznej i Rekonstrukcyjnej
- 2017 Konsultant w klinice MEDIFEM Warszawa
- 2018 Konsultant w klinice DOM LEKARSKI Szczecin
