Rewolucja w L4 od 2026 roku — najważniejsze zmiany

Od 1 stycznia 2026 r. w życie mają wejść szerokie reformy dotyczące zwolnień lekarskich (L4). Mają one na celu uporządkowanie przepisów, uszczelnienie systemu orzecznictwa i kontroli oraz doprecyzowanie sytuacji, w których pracownik może stracić prawo do świadczenia chorobowego.

1. Możliwość pracy na L4 u innego pracodawcy

Jedną z najgłośniejszych zmian jest możliwość wykonywania pracy podczas pobierania zwolnienia lekarskiego u innego pracodawcy, jeśli:

  • pracownik ma więcej niż jedno zatrudnienie,

– L4 dotyczy tylko jednego z tytułów ubezpieczenia,

oraz charakter drugiej pracy nie koliduje z chorobą.

To znaczna zmiana wobec dotychczasowej praktyki, która traktowała jakąkolwiek pracę zarobkową na L4 jako nadużycie prowadzące do utraty zasiłku.

2. Nowe, doprecyzowane zasady kontroli L4

ZUS z większymi uprawnieniami kontrolnymi

Zakład Ubezpieczeń Społecznych zyska silne narzędzia nadzorcze:

  • Prawo do natychmiastowego zawieszania dostępu lekarzy-orzeczników i uchylania wadliwych orzeczeń.

  • Możliwość telefonicznego wezwania pacjenta na badanie kontrolne.

  • Szybsze i bardziej precyzyjne decyzje orzecznicze, maksymalnie w 30 dni od zgłoszenia.

  • Rozszerzenie kontroli także na osoby po ustaniu tytułu ubezpieczenia lub płatników, którzy sami wypłacają zasiłki.

Dzięki temu ZUS ma skuteczniej zapobiegać tzw. „fabrykom zwolnień” i wykrywać nieprawidłowości w wykorzystywaniu L4.

3. Co będzie uznawane za naruszenie L4?

Nowe przepisy precyzują dwie główne sytuacje, w których prawo do zasiłku chorobowego może zostać utracone:

✅ Praca zarobkowa

  • Każda praca wykonywana dla zysku (etat, zlecenie, B2B, własna działalność), nawet krótkotrwała, jeśli wpływa na zdrowie lub rekonwalescencję.

❌ Aktywności sprzeczne z celem L4

  • Działania, które mogą utrudniać leczenie lub wydłużać rekonwalescencję — np. ciężkie prace fizyczne przy chorobie kręgosłupa czy forsowne wyjazdy rekreacyjne.

Przepisy pozostawiają miejsce na incydentalne działania niewpływające na leczenie (np. zakupy, krótki spacer).

4. Jeden okres zasiłkowy niezależnie od liczby umów

Zmiana wprowadza zasadę, że okres zasiłkowy będzie liczony jako jeden, nawet przy wielu tytułach ubezpieczenia. To oznacza, że chorobowe z jednego miejsca pracy może „obejmować” inne etaty, ale tylko jeśli dodatkowa praca nie koliduje z chorobą.

5. Ujednolicone i szybsze orzecznictwo ZUS

System orzeczniczy ma zostać usprawniony poprzez:

  • Ujednolicenie zasad wydawania orzeczeń,

  • Rozszerzenie uprawnień do orzekania także dla innych zawodów medycznych (np. pielęgniarki, fizjoterapeuci),

  • Konsolidację centrów orzeczniczych,

  • Skrócenie czasu oczekiwania na decyzje.

To powinno zwiększyć przewidywalność i jakość decyzji ZUS wobec zwolnień lekarskich.

6. Większa odpowiedzialność pracownika

Nowe przepisy przenoszą część ciężaru dowodu na ubezpieczonego. To osoba na zwolnieniu będzie musiała udowodnić, że:

  • jej aktywność była incydentalna i niewpływająca na leczenie,

  • lub że praca u innego pracodawcy nie kolidowała z chorobowym.

Brak takiej obrony może skutkować utraceniem prawa do zasiłku chorobowego i koniecznością jego zwrotu.

7. Harmonogram wejścia zmian

  • Większość zmian – w tym nowe uprawnienia kontrolne ZUS – ma wejść w życie 1 stycznia 2026 r.

  • Niektóre elementy dotyczące wykonywania pracy na L4 mogą wejść w życie dopiero po określonym czasie od ogłoszenia ustawy lub z uwzględnieniem przepisów przejściowych.

Co oznaczają zmiany dla pracowników?

✔️ Możliwość pracy na L4 w innym miejscu pracy (jeśli nie koliduje z chorobą).
✔️ Jasne reguły, kiedy L4 może być uznane za nadużyte.
✔️ Szybsze orzecznictwo i ujednolicone kryteria oceny.
✔️ ZUS z większymi uprawnieniami kontrolnymi.

❗️ Ryzyko utraty zasiłku wzrasta zwłaszcza wtedy, gdy pracownik podejmie pracę lub działalność zarobkową sprzeczną z celami zwolnienia lub nie będzie w stanie wykazać incydentalności swoich działań.

Zmiany w L4 od 2026 roku – praktyczny poradnik dla pracowników i pracodawców

Planowane na 1 stycznia 2026 r. zmiany w zasadach zwolnień lekarskich (L4) znacząco wpłyną na codzienne funkcjonowanie pracowników, przedsiębiorców i działów HR. Nowe przepisy rozszerzają uprawnienia Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), doprecyzowują zasady kontroli oraz jasno określają, kiedy można stracić prawo do zasiłku chorobowego.

Poniżej znajdziesz konkretne wskazówki, jak przygotować się do zmian i uniknąć kosztownych błędów.

🧑‍⚕️ Poradnik dla pracowników – jak nie stracić zasiłku chorobowego?

1. Traktuj L4 zgodnie z jego celem

Zwolnienie lekarskie służy leczeniu i rekonwalescencji, a nie realizacji codziennych planów czy dorabianiu. Każda aktywność oceniana będzie przez pryzmat tego, czy nie utrudnia powrotu do zdrowia.

Bezpieczne aktywności (zazwyczaj):

  • krótki spacer,

  • zakupy spożywcze,

  • wizyta w aptece,

  • wyjście do lekarza.

Ryzykowne aktywności:

  • prace fizyczne przy chorobie kręgosłupa,

  • intensywne treningi,

  • wyjazdy wypoczynkowe bez wskazań medycznych,

  • wykonywanie pracy zarobkowej.

2. Praca na L4? Tylko w wyjątkowych sytuacjach

Od 2026 r. możliwe będzie wykonywanie pracy u innego pracodawcy, ale wyłącznie wtedy, gdy:

  • masz więcej niż jeden tytuł ubezpieczenia,

  • zwolnienie dotyczy tylko jednego z nich,

  • praca nie koliduje z chorobą.

⚠️ Uwaga: ciężar udowodnienia, że praca nie szkodziła leczeniu, spoczywa na pracowniku.

3. Zawsze bądź „do dyspozycji” ZUS

ZUS będzie mógł:

  • wezwać Cię telefonicznie na badanie,

  • sprawdzić, czy przebywasz pod wskazanym adresem,

  • zakwestionować zasadność zwolnienia.

➡️ Brak reakcji lub niestawienie się na badanie może skutkować utraceniem zasiłku.

4. Dokumentuj swoje działania

Jeśli wykonujesz jakiekolwiek czynności podczas L4:

  • zachowuj zalecenia lekarskie,

  • notuj wizyty i zalecenia,

  • w razie potrzeby miej dowód, że aktywność była incydentalna i konieczna.

🏢 Poradnik dla pracodawców – jak przygotować firmę na zmiany?

1. Zaktualizuj regulaminy i procedury

Warto już teraz:

  • przejrzeć regulaminy pracy,

  • uzupełnić zapisy dotyczące L4,

  • jasno określić obowiązki informacyjne pracownika.

2. Szkolenia dla kadry i HR

Działy kadr i menedżerowie powinni wiedzieć:

  • kiedy zgłaszać wątpliwości do ZUS,

  • jak reagować na podejrzenie nadużycia,

  • jakie są nowe uprawnienia kontrolne.

3. Korzystaj z prawa do kontroli

Pracodawca nadal ma prawo:

  • sprawdzić, czy pracownik wykorzystuje L4 zgodnie z celem,

  • zgłosić nieprawidłowości do ZUS.

W 2026 r. kontrole będą szybsze i skuteczniejsze, więc warto reagować na realne sygnały, a nie plotki.

4. Jasna komunikacja z zespołem

Transparentne informowanie pracowników:

  • zmniejsza ryzyko konfliktów,

  • ogranicza nadużycia,

  • buduje zaufanie i świadomość konsekwencji.

⚠️ Najczęstsze błędy, które mogą kosztować utratę zasiłku

  • dorabianie „na chwilę”,

  • brak kontaktu z ZUS,

  • nieobecność w miejscu pobytu wskazanym na L4,

  • aktywności sprzeczne z zaleceniami lekarza,

  • założenie, że „nikt nie sprawdzi”.

 

PODOBNE ARTYKUŁYWIĘCEJ OD AUTORA